Nhớ bếp lửa hồng trong đêm đông
Tên chị là Ka Hoa dân tộc Mạ ở tít vùng sâu thuộc huyện Di Linh tỉnh Lâm Đồng.
Bạn là dân thành phố có khi chẳng biết ngo và lá bép là gì! Xin thưa.
Cá ăn kiến ông ơi!”. Vì xóm thôn ở gần nhau ai có dã tâm. Mẹ cha nó! Vài năm nữa hết tiền mới biết. Các em lao về phía trước để lại sau lưng là rừng cây. Tôi trố mắt nhìn ông ta ngửa mặt lên trời cười sằng sặc rồi dịch ra tiếng Nhun (Kinh) cho ông ấy nghe.
Tôi gùi ngo và lá về nhà mệt muốn chết. Mùi ngo thơm. Bởi thế ngo vẫn là loại củi đặc biệt. Hái chè là chuyện thường nhật. Mình giỏi hơn người khác điểm này còn họ giỏi hơn mình cái khác. Dân giàu nước mạnh ở nông thôn biểu hiện rất rõ ở chợ quê vì họ sống bằng nội lực chính danh của mình.
Trẻ con bị còi xương ăn vào mập ra. Đồi núi còn giờ để lại là đường nhựa. Ổng ăn được 6 tháng rồi có kết quả tốt. Mấy năm trước nghèo rớt mùng tơi. Nhớ già làng râm ran kể chuyện. Phải qua vài lần làm quen trong vai người đi mua lá bép và măng rừng. Chân bước rập ràng đúng nhịp. Ka Hoa bảo nhỏ với tôi bằng tiếng Khor về một ông khách quen đang ngồi chọn hàng: “Ông này mua lá bép một tuần 2 lần.
Đi rẫy thường mang gùi chạy xe máy đội nón vải mềm chồng lên chiếc mũ bảo hiểm để khỏi bị Công an phạt chứ không phải bảo vệ cho mình. Chè được giá các gian hàng đầy ắp. Người ta dùng búa chẻ ra thành từng mảnh bằng bàn tay hoặc nhỏ hơn để nhóm lửa. Đèn đường hay những khu vườn cà phê trĩu hạt.
Thực ra chỉ là một tấm nylon rộng khoảng 3m vuông. Gùi đọt lấy rau… ở vùng đất Bazan này.
Anh KVui. Đọt măng le… hoặc mang gùi đi chợ. Lúc đó ra đây. Hèn gì từ tết đến giờ tôi bán được nhiều lắm”. Năm nào cà phê. Nên giới thiệu thêm vài người nữa. Ở đời kiến ăn cá. 10 thanh củi ngo. Nước hoa thơm lừng bao nhiêu càng bần tiện và khiếm nhã bấy nhiêu. Mỗi lần có dịp đi các tỉnh thành lớn nghe mùi ngo lại nhớ nhà mình. Mắt mở to. Trong các loại cây rừng ở Tây Nguyên không có loại cây nào có thể bắt lửa một cách nhanh nhất cho dù trời mưa thấm nước vẫn cháy bình thường.
Nếu ông có bị liệt mua về ăn đi! Tôi đảm bảo mà!”. Dân bán hàng chuyên nghiệp ở khu chợ nông thôn này nói với tôi bằng tiếng nói chợ búa “Mấy cái thằng cha con mẹ này mua được hàng hơi bị khó.
Những phụ nữ cả Kinh lẫn Thượng mang gùi ra chợ gặp nhau hỏi thăm chuyện nhà. Cháy giòn rụm như là mùi vị đặc trưng ở Tây Nguyên. Mỗi lần ba bó về luộc. Đi hái cà phê. Hàng ngày có thể mang gùi đi bộ hàng chục cây số.
Củi ngo là thân của cây thông. Gần đây không biết vợ chồng trúng quả gì mà mua một lúc 5 bộ áo xống. Ka Hoa trên 40 tuổi cao ráo với nước da nâu đậm đà và gương mặt phúc hậu. Đi hái lá bép cho bả đi chợ bán.
Gian hàng của chị có khoảng 15 bó lá bép bằng cổ tay. Khách hàng của chị là những người quen đã từng mua nhiều lần nên rất vui vẻ ít khi trả giá.
Vì trên đời này không ai giỏi hơn ai. Ở những vùng nông thôn Tây Nguyên hiện gần như mỗi nhà đều có hai bếp lửa. Theo chị nói đi như thế nhằm nhò gì so với ngày trước đi trong rừng chân bị gai đâm và dây mây kéo lại. Có đẳng cấp. Vì những người có học đi lên từ gian khổ họ rất trân trọng người cần lao chính danh chịu thương chịu khó. Đọt mây nấu canh hoặc chiên xào trở nên món ăn truyền thống.
Lại lên giọng dạy đạo đức. Chưa hết. Tôi mới có thời cơ ngồi gợi chuyện với người nữ giới này. Người ta tin mới mua hàng cho mình chớ!”. Chị Ka Hoa không biết đi xe máy nhưng chị có một sức khỏe phi thường. Tôi nói thiệt đó!” Tôi quay sang hỏi chị bằng tiếng Khor “Sao chị đang bán măng rừng mà bảo người ta đừng mua
Trải lên nền đất ven đường. Trong hai tiếng đồng hồ ngồi phụ bán và lăng xê mặt hàng cho chị. Ka Hoa đập vai tôi cười như nắc nẻ: “Mua đi 10 ngàn một bó rẻ rề. Phụ nữ và các em dân tộc bản địa đi vườn. Ông ta cũng phá lên cười: “Nó là thần dược đó ông ơi! Tôi giới thiệu cho gần 10 người đều có kết quả.
Họ thường ngồi trên xe máy chỉ trỏ bắt mình mang đến buộc vào xe hoặc bỏ vào giỏ cho họ.
Tôi phát hiện người nào càng mặc xống áo đắt tiền. Ví dụ như con mụ Hoành ở phía trên nhà tôi. Đó là nét đặc trưng của những người nữ giới Tây Nguyên gùi củi. Mang gùi. Nữ giới sinh con tắt sữa luộc ăn 2 ngày sẽ có sữa đều. Ăn đọt mây. Chuyện cà phê trà lá. Là người trực tiếp ở cơ sở. Nơi gần cư dân bản địa đều sử dụng tốt tiếng Khor. Mua hai bó tôi khuyến mãi cho một bó. Chồng chị mỗi lần gặp tôi đều vui vẻ nói tiếng KHor kể về người vợ chịu thương chịu khó của mình.
Chỗ bán nơi Ka Hoa ngồi dưng nhiều hàng. Vì hàng ngày xúc tiếp với nhau đến mức trò chuyện bằng thổ ngữ mà cứ ngỡ là mình đang nói tiếng phổ quát. Ngày tốt nghiệp đại học. Đi thăm nhau. Ngày trước ở trong rừng lá bép thay thế cho bột ngọt. “Mình sống phải có đạo đức chớ! Có đạo đức mới sống dai.
Chị mày sẽ dạy đạo đức cho. Thực ra loại khách hàng cá biệt này thuộc dạng “thừa tiền thiếu chữ”. Chợ quê ở nông thôn Tây Nguyên chiếm trên 50% là nông sản địa phương từ con gà. Công ông ngồi bán hàng cho tôi cả buổi sáng mà!”.
Ở Tây Nguyên hiện. Còn lá bép. Rồi từ nắng gió của rừng núi đại ngàn nước da của người kinh cũng chuyển sang gam màu cà phê đến nỗi nhiều khi ngồi hoặc đi chung với nhau khó phân biệt được ai là Nhun (người Kinh) ai là dân tộc bản địa.
Có thể góp ý chỉ bảo người khác nhưng tôi đã nhầm. Năm nào mất giá cả khu chợ âm u xác xơ như thời bao cấp.
Bó rau. Vài ký cá bắt ở suối khe hay buồng chuối mới chặt còn nhựa chảy… Mặt hàng rau xanh ở chợ quê thường không bắt mắt bằng loại rau do người trồng chuyên nghiệp nhưng rất an toàn. Trông hơi giống lá bơ non ăn béo ngậy bùi bùi. Hình ảnh một khu chợ nói lên mức thu nhập dân trong vùng. Người Kinh ở đây ăn lá bép. Như món lá bép. Họ biết hết và sẽ rỉ tai nhau hàng ngày.
20 ký măng rừng cộng thêm đọt bí. Chị lảu bảu nhìn tôi có vẻ thương hại. Tôi học từ họ và họ dạy tôi khá nhiều điều.
Mình làm chồng thấy vợ khổ cũng xót chớ ông!”. Tôi từng đi lang thang từ bắc xuống nam Tây Nguyên gặp được nhiều người dân bản địa. Lầm tưởng mình có văn hóa. Nghe ổng nói loại lá này trị liệt dương hay lắm. Hiện không ít người Kinh ở nông thôn miệt Nam Tây Nguyên. Xức nước hoa nghe mùi muốn ói. Ngày trước những bước chân của các chị.
Đọt mây…tổng cộng vốn liếng lớp sáu trăm ngàn. Có tức là mỗi lần ra chợ chị vẫn mặc váy đầu trần. Một bếp sử dụng ga đặt ở trong nhà còn một bếp bên ngoài để đun củi. Vì do tâm đức đứa ở vùng quê sống với nhau nghĩa tình nên họ ít khi sử dụng thủ thuật trong buôn bán rau vườn và nếu có cũng bị dân làng tẩy chay.
Cộng đồng Tây Nguyên sống ở vùng nông thôn chẳng những giống nhau về màu da ngôn ngữ mà còn quen với món ăn dân dã.
Có lẽ họ đã quen dùng những đồng tiền không đích danh nên xem thường những người ngồi chợ mồ hôi trộn đất kiếm sống bằng sức cần lao chân chính của mình. Ka Hoa bán hàng cho khách. Ở Tây Nguyên bóng vía chợ quê mang nền văn minh buôn làng rõ nét.
Còn bả gùi đi 10 cây số tỉnh queo ông ơi! Chưa nói là ngồi chợ suốt ngày trên nắng dưới nóng.
Khi cây thông chết thảy nhựa dồn về gốc tạo thành một màu đỏ bầm nhớp nhúa tay người. KVui chuyển sang tiếng Kinh mang âm sắc Bắc Bộ: “Kể ra bà Ka Hoa nhà tôi cũng hơi bị siêu đấy! Bả bảo tôi đi rừng đào gốc ngo.
Ka Hoa chào mời một người phụ nữ mới sinh em bé “Mua lá bép về nấu canh với cua cô ơi! Canh cua lá bép ăn có nhiều sữa cho con bú lắm! Đừng ăn măng rừng không tốt cho người mẹ đang cho con bú đâu.
Hoặc trời mưa trùm tấm nylon bán cho hết hàng. Đôi gánh gồng trên vai ẽo ẹt ngày xưa ở vùng đồng bằng châu thổ bỗng trở nên ký ức. Chị không sợ ế à!”.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét