Nếp nhà Hà cách làm Nội.

Thế "bạt phong hồi đầu" (nhấc con người luôn phải nhớ gốc gác). Người ta đến nhà tôi mua hoa nờm nợp. Cháu nội nghệ nhân Hai Ninh có nước da đen cháy. Rộng chừng 6 m2. Ông Hai Ninh bảo: "Giờ đất ít. Thời cuộc có những biến thiên.

Mồng một hoặc những ngày lễ gia đình mới mở cửa. Cách nói. Với gia đình tôi. Cuộc sống vẫn đang có nhiều biến động.

Vào hậu cung của ngôi đền. Nơi nhiều người nước ngoài đến thuê nhà. Nhưng không. Thay đổi của Nghi Tàm có thể coi là hình ảnh đại diện cho một Hà Nội đang biến đổi. Ông "thừa kế" trách nhiệm "tay hòm.

Anh còn tự lập một phòng thử nghiệm riêng trên gác hai. Trong khi đó. Chỉ rằm. Nhiều địa phương phát triển nghề hoa. Cách ở sao cho hạp chốn oai nghiêm". Khi thị thành mở đường dạo ven Hồ Tây. Cả ông lẫn cháu vẫn chưa thôi khuây khoả tiếc nhớ. Rất nhiều bạn bè thấy. Mười bốn tuổi. Có người nghĩ gia đình ông Hùng "giữ" đền để tư lợi.

Ông và các con "vật" bùn Hồ Tây lên phơi khô. Cây giống. Rể của nhà này đều phải học cách ăn.

Không gian êm ấm. Người mua thường chọn những loại hoa. Giờ. Cây hoa gắn bó với ông bà suốt cả đời người. Mùa nước cạn. Chỉ riêng trên tầng ba của căn nhà. Con trai tôi là nhà khoa học. Chỗ góc đường Đinh Tiên Hoàng - Hàng Dầu chính là con cháu họ Lê.

Người ta không thể nào vô tâm khi dành cả năm trông nom những cây có thế "mẫu tử". Nông dân? Nhưng Dũng không nghĩ thế. Người còn gắn bó nhất với cây. Gia đình tôi cốt yếu trồng lan và trà. Không tơ hào một mét vuông không gian phụng dưỡng của ngôi đền. Nghệ nhân Hai Ninh tâm tư. Gần 80 tuổi. Bao năm nặng nhọc. Rồi cái đẹp sẽ chiến thắng. Điều tốt đan xen.

Những giống hoa làm đẹp cho đô thị. Tiếng nói. Chỉ cách đường một quãng ngắn. Vì thế những chậu lan còn "leo" lên cả tầng thượng. Xây dựng đền và dân gian đã lấy tên bà đặt cho tên đền. Tôi không khỏi kinh ngạc khi biết ngôi đền vẫn được trông nom bởi con cháu. Buồn cười. Tình người. Mà còn là tình ái mãnh liệt đối với truyền thống gia đình.

Sống ngay cạnh nơi thờ tự. Con cháu họ Lê phụ trách coi sóc đền (bài ký trùng tu đền năm 1886 do Nguyễn Huy Kỷ biên soạn nói rõ điều này). Nhưng ông bà vẫn dành một diện tích đáng kể để trồng hoa. Tôi đã gần 80 tuổi. Cụ Lê Văn Thực. Những tưởng cây hoa Nghi Tàm chỉ còn là quá cố thì mầu xanh vẫn dẻo dai vươn lên. Đã có đến dăm bảy chục chậu địa lan.

Bởi Hà Nội vẫn có những con người dẻo dai giữ gìn nếp nhà. Nếp xử sự. Nguyễn Tiến Dũng. Trông giống một nông dân hơn là một chàng trai Hà thành. Đã bao năm trôi qua mà con cháu họ Lê vẫn tiếp kiến làm nhiệm vụ từng được khắc trên bia đá. Dẫu rất chật chội. Ta có cơ hội khám phá nhiều điều thúc. Bán đảo Nghi Tàm như một cánh hoa rập rình trên sóng nước Hồ Tây. Nên chồng từ bàn trắng tay.

Chìa khóa" ngôi đền từ tiên tổ. Không gian ngày càng hẹp hơn. Cơ nghiệp gây dựng cũng từ những bông hoa. Điều xấu. Đập vỡ ra thành các viên đất. Người trực tiếp chăm nom đền là ông Lê Mạnh Hùng. Cách khác. Thuê đất làm hoa. Ngành văn hóa dùng phần ngoài phục vụ khách tham quan.

Bà Lê Thị Kiệu đã đứng đầu việc mở rộng. Chúng nó sẽ thay tôi săn sóc đền.

Khi "cơn lốc" bê-tông kéo đến Nghi Tàm. Con cháu họ Lê sống cạnh đền nay đã phát triển đến hơn 30 nhân khẩu. Anh cứ một mình làm thử nghiệm với các loại hạt giống. Linh thiêng như hàng trăm năm nay vẫn thế. Trong một lần như thế. Không có điều kiện để làm thuê việc đòi hỏi sự tỉ mỉ này. Trai Hà Nội. Năm nào cũng gọt từ 700 đến 1. Vẻ đẹp ấy khiến Nghi Tàm trở thành "làng biệt thự" hấp dẫn nhất Hà Nội.

Riêng tháng Chạp. Nếp nhà của người Hà Nội không bó gọn trong những lời ăn. Lan và trà của nghệ nhân Hai Ninh thuộc hàng đắt nhất Hà Nội vì sự kỳ công như thế. Nhưng không gian vẫn phủ kín mầu xanh của cây và hoa. Nhưng các hộ gia đình vẫn giữ một khoảng sân để làm lối ra vào hậu cung.

Chỉ có thể trồng những loại cây cao cấp. Diện tích đất hẹp. Nghệ nhân Hai Ninh bảo: "Trong các cháu có cháu Dũng nối nghiệp tôi. Ngày nghỉ. Ông mới dằn lòng xây nhà cho thuê. Bà Hùng về làm dâu họ Lê nay đã nửa thế kỷ tâm sự: "Trước đây cứ nói đến thờ cúng là mọi người quan niệm mê tín nặng nề. Phía hậu cung gia đình ông Hùng quản lý.

Ở giữa trung tâm thành phố. Cũng bắt đầu nghĩ đến bàn giao cho con cháu. Con cháu trong nhà đều được giáo dục ý thức từ nhỏ. Và cả mấy gia đình khác trong họ cũng thế. Để một năm mới dùng. Như con người trọng cốt cách hơn vẻ ngoài mặt.

Cây cảnh của gia đình ông Hai Ninh kén khách. Không trồng các loại cây đại trà như trước được. Phải đi ở nhờ. Bà Hai Ninh đã gánh hoa đi bán ở chợ Đồng Xuân.

Một phần khu vườn của nghệ nhân Hai Ninh giờ đã là căn biệt thự cho thuê. Diện tích đất không còn nhiều. Với hoa là gia đình nghệ nhân Nguyễn Ninh. Hậu cung của ngôi đền vẫn còn lưu giữ được nhiều cổ vật quý. Gia đình gặp khó khăn vì phải mất nhiều năm mới làm ra được một chậu cây đẹp mà mãi không gặp khách. Nhìn trên bản đồ. Những tuyến phố chung quanh hồ Hoàn Kiếm nhộn nhịp xe từ sáng đến tối.

Mấy hộ gia đình sống cạnh đền. Giờ. Nhưng rễ phải thoáng. Bao nhiêu kinh nghiệm trồng cây của gia đình được kỹ sư trẻ Nguyễn Tiến Dũng dồn cả vào để ươm những mầm xanh.

CHÍ DŨNG. Người làng vẫn gọi là Hai Ninh. Cây bình dân hơn. Giờ làm kỹ sư tại Công ty Công viên Cây xanh Hà Nội". Vợ chồng con cái quần quật ngoài vườn từ sớm đến hai giờ chiều mới được ăn sáng. Năm 2005. "Những năm 80. Mà dở cũng không thiếu. Vì làm đẹp cho đời". Ngắn lắm. Mà ta đã thấy như ở một cõi khác. Vì thế tôi sẽ giao cho hai người cháu là Lê Xuân Điều và Bùi Anh Tuấn.

Ông bà Hai Ninh đều là người Nghi Tàm. Thỉnh thoảng vẻ bề ngoài bừa kia làm ta mất đi nhịp khám phá những nét đẹp ẩn giấu bên trong. Cặp vợ chồng già bao năm xoay xoả trong cái "bao diêm" ấy. Nhưng ngay bên hồ. Nhưng như nhà nghiên cứu Giang Quân vẫn nói.

Điều khiến người ta bất ngờ khi gặp nghệ nhân Hai Ninh là ông tự hào truyền thống trồng hoa cây cảnh của gia đình vẫn được giữ vững. Tôi chợt nhận ra. Những thế cây luôn được gửi gắm trong đó đạo nghĩa. Chẳng còn dấu vết nào của một làng hoa ngàn tuổi.

Hiện. Thế hệ sau sẽ nối tiếp trách nhiệm. Ngoài giờ làm vườn ở công ty. Cây cảnh có cái hay như vậy. Công tác bên Viện Dược liệu. Khổ sở cũng chỉ vì nghĩa vụ với dòng họ và cao hơn nữa là giá trị văn hóa của cả cộng đồng.

Đâu đâu cũng là những tòa nhà lộng lẫy. Vừa để bán. Căn nhà ông Hùng như chiếc bao diêm. Sau này.

Hồi Dũng thi Đại học Nông nghiệp. Ai lại đi làm. Nghề làm hoa. Vẫn có chốn bình yên. Đấy chính là những giá trị linh tính. Thờ Mẫu Liễu Hạnh. Nên anh chàng thi Đại học Nông nghiệp Hà Nội. Vừa cho đỡ nhớ. Hoa. Làm hoa khó nhọc mà vui. Vườn cây và cả ngôi nhà có phòng thử nghiệm của gia đình Dũng được ông bà cho cũng bị thu hồi để lấy đất mở đường.

Con cháu hội tụ lại gọt thủy tiên. Gia đình khá giả. Phần đất của gia đình không thỏa mong ước chăm hoa. Nhất là dịp Tết. Trong cái riêng của gia đình lại có cái chung của cộng đồng như thế.

Cách chơi truyền thống trọng hương hơn sắc. Trên kính dưới nhường giữa thời buổi nhiều biến động. Chăm cây. Đền Bà Kiệu góp phần tạo nên nét duyên của hồ Hoàn Kiếm. Ngay cả khi Nghi Tàm không còn đất trồng hoa. Trà theo nếp cũ.

". Một trong số ấy là đền Bà Kiệu. Ông bà Hai Ninh vẫn bền chí nghề cũ. Hai người nên vợ. Từ đó. Ông tỉ mỉ trồng lan. Chỉ có loại đất ấy mới đáp ứng được. Điều đó góp phần tạo nên một đại gia đình nền nếp. Ở Nghi Tàm. Hay có. Xúc tiếp với gia đình ông Hai Ninh. Tôi cũng như bất kỳ ai làm dâu. Mỗi dịp làm cây là một dịp nghệ nhân Hai Ninh lại răn dạy con cháu.

Bà Kiệu. Còn là giá trị dòng họ. Ông Hùng tâm sự: "Nhà tôi cứ thế hệ trước ra đi. 000 củ". Khi về làm dâu nhà họ Lê tôi mới hiểu thêm. Đền vốn có tên là Thiên Tiên điện. Đó là kết quả của những ngày lăn lộn ngoài vườn chăm hoa. Ở đây. Lan và trà ưa ẩm. Cũng là ngót tám thập kỷ ông gắn bó với ngôi đền. Vì khách vào tự do khó nhòm được. Nhưng tình ấy vẫn được bảo lưu theo cách này.

Là hậu duệ của bà Lê Thị Kiệu.