Vũ Khiêu cần một bộ tuyển mới, hoặc một tinh tuyển khác – nếu nhìn vào Danh mục khổng lồ những sách và bài ông viết trong 70 năm qua
Sắp vào tuổi tròn 100 năm, thay mặt cho một đời là học sinh của ông, là con và cháu của ông, qua Đại kết đoàn - là tờ báo của công chúng rộng rãi nhất, kính mong ông có sức khỏe và vẫn trẻ. Xoành xoạch ông là bậc thầy của tôi. Nghĩa là ở sức nghĩ, sức viết; nó là kết quả sự vận hành của trí tuệ. Với riêng tôi, trong 7 năm đảm đang Viện văn học tôi luôn tìm đến ông như một người thầy, một cố vấn tin tưởng cho các hoạt động khoa học của Viện; và một vài khi, cả những khó khăn của riêng mình.
Một nhà trí thức trẻ mãi, đó là tên một bài tôi viết về ông, in trong sách Vũ Khiêu – 90 năm tình bạn để chúc mừng sinh nhật lần thứ 90 của ông. Còn ông, ông gọi chúng tôi bằng Chú. Ở vị trí người lãnh đạo, ông cũng đồng thời là người khai mở, đặt nền tảng cho công việc nghiên cứu trên các lĩnh vực: triết học, mỹ học, nghệ thuật học, tầng lớp học – là các khu vực ông từng là người quản lý và có các công trình làm nên danh tiếng cho mình.
Đối với người hoạt động khoa học, trẻ không chỉ có một nghĩa thuộc khoa sinh học, mà là (hoặc đẵn là) trẻ về trí óc. Một cuộc hội ngộ của rất nhiều tăm tiếng lớn, đến với ông trong nhiều tư cách: là học trò, là đồng nghiệp, nhưng trùm là tình bạn – số lớn là bạn "vong niên”, nó là cái trùm và quý giá trong đời một con người.
Bởi ông luôn có mặt trên diễn đàn văn chương. Biết ông rất sớm từ đầu thập niên 1960, lúc ông là Phó Chủ nhiệm Ủy ban khoa học tầng lớp, còn tôi là một sinh viên mới ra trường.
Gần về sự trọng và tin cậy. Bộ sách như một sự thu nhỏ sự nghiệp viết của ông – một sự nghiệp tỏa rộng ra nhiều lĩnh vực của khoa học nhân văn và khoa học xã hội, nhưng vẫn có một điểm tụ - đó là văn hiến Việt Nam, như được miêu tả giao hội ở quyển II, khi ông đi sâu vào những gương mặt trí thức lớn của dân tộc, gồm 12 người, kể từ Nguyễn Trãi đến Hồ Chí Minh.
Gần về phong cách và thái độ ứng xử. Là sự kết hợp của nhiều lĩnh vực khoa học để có tư chất bách khoa; nhưng bách khoa mà không chung chung; bách khoa mà vẫn có chủ âm, có giọng điệu chủ đạo.
Xoành xoạch là người xuất hiện đúng lúc để cùng chúng tôi xử lý những công trình lớn ở khu vực này như Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Du, Ngô Thời Nhiệm, Lê Quý Đôn, Nguyễn Gia Thiều, Cao Bá Quát, Nguyễn Đình Chiểu. Có cái học được. Trước đó 10 năm, năm 1996 - ở tuổi 80, ông cho in bộ sách 3 tập ngót 1500 trang Bàn về văn hiến Việt Nam.
Cho đến Hồ Chí Minh của thời hiện đại. Từ bấy đến nay, sau gần 20 năm, hẳn chắc GS. Nhưng tôi muốn tập kết vào một lẽ chính: Ông rất gần gũi với thế hệ chúng tôi.
Anh, và là Anh – Em, chứ không phải Anh – Tôi. Có cái không thể học mà chỉ là để hâm mộ.
Thế nhưng, với tôi, là người cho đến nay đã có độ 50 năm chuyên tâm cho nghiên cứu văn học, tôi vẫn cứ muốn thiên bẩm mà giành ông cho mình, khi gọi ông là người nghiên cứu văn chương – như các bậc thầy của tôi là Đặng Thai Mai, Cao Xuân Huy, Phạm Thiều.
Đó là sự phối hợp được hai nhân cách – hoạt động xã hội và hoạt động chuyên môn, tức nghề nghiệp. Đó cũng chính là lý do để tôi viết về ông, như một trí thức trẻ mãi.
GS Vũ Khiêu sắp bước vào tuổi 100 quờ quạng, chỉ riêng ông là còn hiện hữu với chúng tôi – lớp người là con em, là hậu sinh, là đồng nghiệp của ông. Có rất nhiều điều để học về ông. GS Phong Lê. Thế mà đã có thêm gần 10 năm nữa, để mừng sinh nhật lần thứ 100 của ông, và mong ông vẫn trẻ.
Vậy là nếu tính về cường độ và hiệu quả của cần lao trí tuệ thì ông đã có thâm niên ngót 70 năm, nếu tính từ hai cuốn sách ông in năm 1946, là Hương trầm (phú) và Du nguyệt điện (kịch thơ). Thế nhưng khi được trực tiếp làm việc với ông thì không hiểu sao, trong xưng hô, tôi lại gọi ông bằng… Anh. Nhìn vào tên sách thì thấy điểm xuất phát của ông là thuộc lĩnh vực nghệ thuật; tiếp đó là hành trình của một nhà hoạt động tầng lớp (trong lĩnh vực tuyên huấn); rồi trở thành người nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực của khoa học tầng lớp, khi ông chuyển từ cơ quan Thông tấn xã sang Ủy ban Khoa học tầng lớp.
Gần về sự nghĩ suy. Trong sức bút, sức viết Luôn luôn khỏe khoắn, lại có những lĩnh vực chưa ai thay thế ông được – đó là phú, là câu đối, là văn bia, văn tế ông viết cho những địa chỉ linh nhất, bên cạnh những gì bình thường làm nên sự sống thường ngày.
Nói văn hiến, trước hết và cốt là ở các bộ mặt đó. Hẳn có nhiều lẽ. Cách xưng hô để bạo dạn được là Anh – Em, hoặc Anh – Tôi trong quan hệ với một số người khác ít tuổi hơn ông, đối với tôi còn phải sang trọng một quá trình lúng túng, ngượng ngập, nhưng với ông thì không. Trẻ. Quả hiếm có, hoặc chưa có ai trong giới khoa học, ngay lúc sinh tiền nhận được một món quà như cuốn Vũ Khiêu – 90 năm tình bạn, 840 trang cỡ 16x24, in năm 2006, chúc mừng sinh nhật ông.
Tôi – thuộc đời hậu sinh, kém ông gần hai con giáp. Một bộ tuyển đã được thực hành ở tuổi 80. Không chỉ là hiện hữu, mà là còn. Cuốn sách với sự góp mặt của trên 150 người viết, thuộc nhiều lĩnh vực văn hóa, khoa học, văn học, nghệ thuật.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét